بررسی ارتباط خُلق کودکان با اضطراب دندانپزشکی در کودکان ۶ تا ۱۱ ساله
نویسندگان: زهرا بحرالعلومی، فاطمه زارع بیدکی، آمنه حسینی یکانی، پریسا بوستانی فرد
وابستگی سازمانی: دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد
چکیده و مقدمه
اضطراب و ترس از دندانپزشکی یکی از مشکلات اصلی در درمانهای دندانپزشکی کودکان است. عوامل متعددی بر این اضطراب تأثیر میگذارند که یکی از مهمترین آنها «خُلق» کودک است. هدف از این مطالعه، تعیین ارتباط بین ابعاد مختلف خُلق کودک با میزان اضطراب دندانپزشکی در کودکان ۶ تا ۱۱ ساله مراجعهکننده به دانشکده دندانپزشکی یزد بود.
روش انجام مطالعه
جامعه آماری و روش کار
این مطالعه به صورت توصیفی-تحلیلی و مقطعی انجام شد. در این پژوهش، ۱۵۲ کودک ۶ تا ۱۱ ساله که در سال ۱۴۰۰ به بخش دندانپزشکی کودکان دانشکده دندانپزشکی شهید صدوقی یزد مراجعه کرده بودند، مورد بررسی قرار گرفتند.
ابزارهای جمعآوری دادهها
برای سنجش دادهها از دو پرسشنامه استاندارد استفاده شد:
- پرسشنامه خُلق EAS (شامل ابعاد: احساسات، فعالیت، اجتماعی بودن و خجالتی بودن)
- پرسشنامه اضطراب دندانپزشکی کودکان (MCDAS)
روایی و پایایی پرسشنامه خُلق در این مطالعه توسط متخصصان تأیید و با استفاده از آلفای کرونباخ و آزمون بازآزمون، اعتبار آن سنجیده شد.
یافتههای پژوهش
مشخصات دموگرافیک
در این مطالعه ۷۳ پسر (۴۸٪) و ۷۹ دختر (۵۲٪) شرکت داشتند. میانگین سنی کودکان حدود ۸ سال و ۳ ماه بود. سطح تحصیلات والدین نیز در گروههای مختلف (زیر دیپلم، دیپلم و بالاتر) توزیع شده بود.
نتایج همبستگی
تحلیلها نشان داد که بین نمره اضطراب دندانپزشکی و ابعاد مختلف خُلق کودکان رابطه معنیداری وجود دارد:
- رابطه مثبت: افزایش نمره در بُعد «احساسات» و «خجالتی بودن» با افزایش اضطراب دندانپزشکی همبستگی مثبت و معنیدار داشت.
- رابطه منفی: افزایش نمره در بُعد «فعالیت بدنی» و «اجتماعی بودن» با کاهش اضطراب دندانپزشکی همبستگی معنیدار داشت.
تحلیل رگرسیون
در مدل رگرسیون خطی برای پیشبینی اضطراب، تنها بُعد «احساسات» از خُلق به عنوان پیشبینندهای معنیدار وارد مدل شد. ضریب تعیین (R2) برابر با ۰.۱ به دست آمد که نشان میدهد ۱۰ درصد از تغییرات اضطراب دندانپزشکی توسط متغیرهای مدل (به ویژه بعد احساساتی) تبیین میشود.
تأثیر سن و جنسیت
در گروه سنی ۷-۶ سال، بین بُعد «خجالتی بودن» و اضطراب رابطه معنیدار مشاهده شد. در دختران، رابطه مثبت و معنیداری بین بُعد «احساسات» و اضطراب دندانپزشکی وجود داشت، اما در پسران این رابطه معنیدار نبود. همچنین در مادران با سنین بالاتر (بالای ۳۵ سال) و تحصیلات دیپلم، الگوهای همبستگی متفاوتی مشاهده شد.
بحث و نتیجهگیری
نتایج کلیدی
یافتههای این مطالعه تأیید میکند که ویژگیهای خُلقی کودکان نقش مهمی در میزان اضطراب آنها حین درمان دندانپزشکی دارد. کودکانی که دارای بُعد «احساساتی» و «خجالتی» بالاتری هستند، بیشتر دچار اضطراب میشوند. در مقابل، کودکانی که از نظر «فعالیت بدنی» و «اجتماعی بودن» نمرات بالاتری دارند، اضطراب کمتری را تجربه میکنند.
پیشنهادات بالینی
برای کاهش اضطراب کودکان در محیط دندانپزشکی، توصیه میشود:
- کادر درمان با توجه به خُلق کودک، رفتار خود را تنظیم کنند.
- برای کودکان با بُعد احساساتی بالا، شرایط آرامبخشتری فراهم شود.
- برای کودکان کمتحرک یا کماجتماعی، تلاش شود تا با ایجاد فضای شاد و تعاملی، نمره این ابعاد به صورت غیرمستقیم برای کاهش استرس موثر واقع شود.
منابع
این مقاله بر اساس پژوهشی منتشر شده در دانشکده دندانپزشکی شهید صدوقی یزد تدوین شده است. (DOI: 10.22038/jmds.2023.66163.2180)